زمانی که از دیگری چشم‌پوشی می‌شود و «من» در کانون توجهات، تصمیمات و تعاملات قرار می‌گیرد، می‌توان از «فردگرایی» (Individualism) صحبت کرد. پس فردگرایی بر بنیان ترجیح استقلال فرد نسبت به همه‌چیز از جمله جمع، گروه و جامعه استوار است. ( Arastekho,2002:219)

درون‌مایۀ فردگرایی مبتنی بر این گزاره است که انسان‌ها جدا از یکدیگر هستند و در این میان، هر فرد به دنبال خواسته‌های خود است و در جهت تحقق این خواسته‌ها یا از دیگران چشم‌پوشی می‌کند و آن‌ها را نادیده می‌گیرد و یا دیگران را ابزار تحقق اهداف خود می‌بیند.

فردگرایی را می‎‌توان در دو سویۀ مثبت و منفی تعریف کرد. «سویۀ مثبت آن با واژگانی نظیر خوداتکایی و مسئولیت‌پذیری مترادف است و تجلی آن را می‌توان در فردگرایی اخلاقی دورکیم و فردگرایی نهادی‌شدۀ پارسونز یافت. سویۀ منفی آن با واژگانی نظیر انزوا، خودشیفتگی و خودخواهی مترادف است و تجلی آن در فردگرایی خودخواهانه‌ای یافت می‌شود که اساساً مخل نظم و توسعۀ اجتماعی است.» ( وثوقی، 1387)

 آن‌چه در متن حاضر به عنوان فردگرایی مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد، ناظر به سویۀ منفی فردگرایی است. با لحاظ این مهم، آسیب و پیامدهای منفی این پدیده، ضرورت هر چه بیشتر بررسی وضعیت و میزان بروز و ظهور فردگرایی در جامعه را به سیاست‌گذار اجتماعی می‌نمایاند.

متن پیش‌ رو در همین راستا چند پیمایش ملی را مورد بررسی قرار داده و شاخص‌ها و متغیرهای مرتبط با وضعیت فردگرایی در جامعه را احصاء کرده است. البته لازم به ذکر است که در هیچ‌یک از این پیمایش‌ها، فردگرایی به عنوان یکی از ابعاد یا متغیرهای پیمایش، مورد سنجش قرار نگرفته است. اهتمام این یادداشت بر این است که از میان متغیرهای گستردۀ موردسنجش قرار گرفته در پیمایش‌ها، مواردی را که غیرمستقیم به فردگرایی ارتباط دارند، پالایش و استخراج کند و بر این اساس یک چارچوب مفهومی ترکیبی به عنوان سنجش وضعیت فردگرایی در جامعۀ ایران ترسیم نماید. این چارچوب مفهومی، متشکل از 5 شاخص، شامل اعتماد اجتماعی ، تعلق اجتماعی، عرق ملی، عامل خوشبختی، ارزش و هنجار ازدواج است. هریک از این شاخص‌ها، دارای متغیرهایی هستند که می‌توان حدی از فردگرایی را با کمک آن‌ها سنجید و در نهایت شمایلی کلی از وضعیت فردگرایی در جامعۀ ایران به دست آورد.

 موضوع و عنوان پیمایش‌های مورد بررسی به شرح ذیل است :

1. پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان موج سوم (1۳۹۴): این پیمایش در جهت فهم بهتر تحولات اجتماعی و فرهنگی اقدام به سنجش ارزش‌ها و نگرش‌های جامعه کرده است. از منظر این پیمایش، «ارزش‌ها، ایده‌ها و اعتقاداتی هستند که افراد با کمک و بهره‌گیری از آن‌ها بین کنش یا ابژۀ خوب و بد (مطلوب یا نامطلوب) تمییز قائل می‌شوند.» همچنین «نگرش‌های اجتماعی، بیانگر احساسات افراد در قبال چیزهای مختلف هستند و باعث می‌شوند که افراد در محیطی خاص، واکنشی خاص از خود نشان دهند.» لازم به توضیح است که موج اول و دوم پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان در سال‌های 1379 و 1382 به سرانجام رسیده است.
2. گزارش کشوری سنجش سرمایۀ اجتماعی کشور (خرداد 1394): گزارش کشوری سرمایۀ اجتماعی، به پرسش‌هایی ازجمله «سرمایۀ اجتماعی چه وضعیت و توزیعی در جامعۀ ایران دارد؟ چگونه تولید می‌شود؟ چگونه دچار فرسایش می‌شود؟ چه اشکالی پیدا می‌کند؟ و …» پاسخ می‌دهد. از منظر این گزارش، سرمایۀ اجتماعی «در درجۀ اول با مرکزیت روابط اجتماعی و کم‌و‌کیف آن تعریف می‌شود. سرمایه اصولاً به دو عنصر اعتماد و رابطۀ اجتماعی اشاره دارد». سه عنصر صداقت، کارایی و دگرخواهی به عنوان عناصر اصلی اعتماد و چهار عنصر تعادل اجتماعی، انتظارات متقابل، تعهدات متقابل و ضمانت اجرا به عنوان عناصر اصلی رابطۀ اجتماعی در این گزارش در گسترۀ جامعۀ ایران سنجیده شده است.